سخن روز

داله پارچاو سوه!

نن د حمل۱۶مه د پنج شنبې په ماښام د‌ دالې کاسه په خير سره ډکه او پارچاو سوه؛ که څه هم سږ کال کاسه د تېر کال په پرتله څو ورځي وروسته را پارچاو سوه، خو بيا هم باغوانان، کښکتر او عام خلک ډېر په خوشحاله دي.

#داله_چيري_ده_او_چا_جوړه_کړې_ده

د کندهار ښار د شمال په ۴۰ کیلو میتري شاه وليکوټ ولسوالۍ کې د دالې بند د هيواد له لويو بندونو څخه يو دئ، چي د کندهار ولایت د اوو ولسوالیو کرهڼيزي مځکي خړوبوي.

ددې بند د جوړېدو کار په ۱۹۵۲م.کال د ظاهرشاه په واکمنۍ کي د شامحمود د صدراعظمۍ په وروستي کال شروع او په ۱۹۵۳م. کال د شهيد داؤد خان د صدراعظمۍ په اوايلو کي پای ته ورسېد. دا بند چي له خاورو جوړ سوی ۵۵ متره لوړوالی او ۵۳۵ متره اوږوالی لري. په مجموعي ډول ۳۱۴ میلیون مترمکعبه اوبه زېرمه کوي.

#خلک_د_دالې_بند_ته_ولي_خوشحالي_کوي

اوبه د الله لوی نعمت دئ د اوبو برکت دئ، چي د ځمکي پر مخ انسانان او حيوانان ژوند کوي؛ الله عزوجل د سُوۡرَةُ الاٴنبیَاء په ۳۰ايات کي فرمايي: وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ.

له اوبو څه مو هر ژوندى شى پيدا کړ.

په رشتيا سره چي اوبه ژوند دئ او پر موږ ددې ستر نعمت د شکر اداينه لازمه ده.

د دالې د بند پارچاوې خورا تکي شنې اوبه لري او په خورا جوش سره بهېږي؛ څو دقيقې ناسته او ورته کتل زړه ته خوښي ور بخښي.

د کندهار، هلمند، روزګان، زابل، غزني، فراه؛ چمن ګلستان، پښين، کوټي او نورو سيمو خلک ئې سيل ته راځي؛ مېلې کوې.

الله دي په هيواد کي د ميني ورورولۍ او خوشحالۍ فضا هميشه خپره لري.

د کندهار ولايت د شاولي کوټ ولسوالۍ د دالې بند د جوړېدو کار په ۱۹۵۲م.کال د ظاهرشاه په واکمنۍ کي د شامحمود د صدراعظمۍ په وروستي کال شروع او په ۱۹۵۳م. کال د شهيد داؤد خان د صدراعظمۍ په اوايلو کي پای ته ورسېد.

داله په همهغه وخت کي هم يوه سرسبزه سيمه وه، کله چي حکومت د امريکا په مرسته د دالې بند جوړاوه، د خلکو له ډول ډول غبرګونو سره مخ سو، تر دې چي ښځمنو په داله پسي بدلي جوړي کړې، ځينو ددې کار ستاينه کوله او ځينو ئې غندنه کوله؛ دا بدلي اوس ډېر لږ د خلکو په ياد کي پاته دي، چي يوه بدله ئې په دې ډول ده.

غرقه دي داله کړه چي دي رود کئ رابسته

پاچا مو ظاهرخان دئ بند تړي په امريکه

دا دونه غر ئې سوری کئ، بيا ئې ورکړه دربچه

پاچا مو ظاهرخان دئ بند تړي په امريکه

راغله ماشینان پکښي ناست هزاره ګيان

چتي پيتي پزي له يوه مخه بينيان

سخت دي تر ډبره چي دوی کار کاوه په شپه

پاچا مو ظاهرخان دئ بند تړي په امريکه

که ددې بدلې نوره برخه که ستاسي او يا ستاسي د مشرانو په ياد وي، دلته ئې وليکئ.

ارګ په لغت کې د يوې لويې کلاپه مېنځ کې کوچنې کلا ته وايی چې د برجونو درلودونکی وی ، په اصطلاح کې د فرمان ورکوونکی داوسېدو ځای ته وايی له همدې کبله هغه ځای ته ويل کيږی چې په هغه کې دښار ، ولايت يا هيواد مشر واوسېږی او له هغه ځايه چارې اداره کړې . پخوا دغه مفهموم په افغانستان کې د دوو ځايو نو لپاره کاريده ، يو يی مخکې دافغان اوانګليس له دوهمې جګړې نه اوبل يی وروسته له دغې جګړې نه . دانګريزانو دپوځ دتيری يوه ناوړه پايله په افغانستان کې داوه چې دکابل دبالاحصار ودانې يا دافغان باچاهانو کلکه کلا او دچهلستون لرغونی ماڼۍ دانګريزی واکدار رابرتس په حکم سره وران شول .اوله دغو سترو اولرغونو ماڼيو نه چی دسدوزايانو په وخت کې دباچا داوسيدو له ځايه برسيره يو زر داوسېدو کورونه ، بازار اوڅو نومولې کلا ګانې په کې وی له خاورو پرته بل څه پاتې نه شول. دانګريزانو دپوځ حضور داځل اوږد شو اوکله چې دغو ځواکونو افغانستان پريښود او دچارو واګې يی عبدالرحمن خان ته وروسپارلې نو دباچا داوسېدو يا د ارګ په نامه کوم ځای په کابل کې وجود نه درلود بنا پردې عبدالرحمن خان وروسته له دې چې په کابل کې ميشت شو اوخپل ځای يی وټاکه نو کندهاری اوکابلی مهندسان او معماران يی راوغوښتل څو دشيرپور ترڅنګ يعنی دهغه وخت دکابل په شمالی اوشمال ختيزه برخه کې دارګ دجوړولو کار پيل کړی له همدې کبله عبدالرحمن خان په دغه سيمه کې دوه سوه جريبه ځمکه بېله کړه او امريی وکړ څو چې دبڼ په مېنځ کې دشاهی ارګ ماڼۍ ودانه شی. د مهندسانو دغه ډله دسيدياقوت شاه څرخی په مشری چی دامير نږدی او دباور وړ کس و او وروسته په قلعی بيګی هم مشهور شو دهغې ورځې دمعماری دفنونو سره سم دارګ کلا دکنګره لرونکو اوتير کشو ديوالونو سره جوړه کړه او دديوالونو په شاوخوا کې يی يو خندق داوبو لپاره وويست ، دغه راز يی د ارګ دکلا دديوالونو په څلورو کونجونو کې څلو ر برجونه چی دتوپونو اونورو دفاعی وسايلو لپاره يی تيرکشونه درلودل جوړ کړل. سلام خانه چی په هغه کې دجشنونو او اخترونو مراسم ترسره کيدل هم دختيزو دروازو په خواکې جوړه شوه اوپه همدې ودانۍ کې دلومړی ځل لپاره دافغانستان د ملی شورا غونډه جوړه شوه. دغه رازدسلطنتی کلا دځانګړو معماری اصولو پربنسټ نورې ودانې هم په ارګ کې دننه جوړې شوې دهغو له ډلې نه دباچا ددفتر لپاره ودانۍ ، ځانګړی ځای دباچا دکورنۍ ا وميرمنو لپاره چې حرم سرای به يی ورته ويل ، د ارګ دکارکونکو لپاره کوټې، دنقدوپيسو اوګران بيه توکو دساتنې لپاره دشاهی خزانې ځای ، کوتی باغچه ، دوسلې ديپو، دباچا دساتونکو ځای ، دزندانيانو دساتنې لپاره شاهی محبس ، پخلنځۍ او دخوراکی توکو لپاره دزيرمې کولو ځای يادولی شو.

نورې ودانۍ

دارګ د ودانۍ ترڅنګ چې دودانولو کاريی دعبدالرحمن خان په وخت کې بشپړ شو راوروسته وختو کې هم ځېنۍ ودانۍ جوړی شوی چې په هغه ډله کې لاندې ودانۍ دی:

ددلګشا ماڼۍ

دغه قصر دامير حبيب الله خان په وخت کې جوړشو چی دارګ له ښکلو قصرونو څخه دی چې دراګ په سوېل ختيزه برخه کې دبڼ په مېنځ کې واقع دی اوپه هغه کې دافغانستان دباچا دفتر وو باچا به په همدې ځای کی له ميلمنو په تيره بهرنيانو نه هرکلۍ کاوه.

د ستوري ماڼۍ

دغه ماڼۍ دارګ لویدیزې لورته ودانه شوې خو بیا وروسته دبهرنیو چارو وزارت ته سپارل شوې چې دادی ددغه وزارت څانګې اوس هلته په کې کاروکوی.

لومړۍ نمبر ماڼۍ

دغه ماڼۍ د اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په وخت کې دشهزاده احمدشاه داوسېدو لپاره جوړه شو ه چې بیا وروسته دمحمد داود خان دولسمشری په وخت کې دسیاسی میلمستون په توګه ترې کار اخستل کیده . دمحمد داود خان دور دکمونست ګوند دمشرانو دنیول کیدو سره سم د 1357 کال دغوایی دمیاشتې په 7 نېټه دارګ دګل خانې په ماڼۍ کې دکابینې بیړنۍ غونډه جوړه شوه ، ددولس بجو شاوخوا کې ناببره دکودتا کوونکو ټانکونه دارګ لورته روان شول وروسته له یوې ورځې ځمکنیو او هوایی ګواښونو دګلخانې ماڼۍ ته دامام الدین دسرتیرو په ننوتو سره او دداودخان اودهغه دکورنۍ په شهادت رسولو سره دارګ دورانیدو بهیر هم پیل شو.

دوهم نمبر ماڼۍ

دببرک کارمل په دوران کې ددوهم نمبر ماڼۍ په نامه یوه ودانۍ جوړه شوه څو چې کارمل له خپلې کورنۍ سره په کې میشت شی خو داکار تمام نشو اودکمونست ګوند بل واکدار نجیب بیا دخپلو ساتونکو داوسېدو لپاره دهغې کار بشپړ کړ. دطالبانو دوره : دطالبانو په وخت دیوڅه مودې لپاره په ارګ کې دوزیرانو غونډې جوړېدې په همدې دوره کې طالبانو یو جومات ددلګشا ماڼۍ ته څېرمه ودان کړ. دبدوی ژوندانه په څېر هغوی دجمهوری ریاست دفتر په توشکو فرش کړ اوټولې چارې به یی په کیناستو ترسره کولې . دهغوی په دوره کې دارګ ونې پری شوی او له لرګو نه یی د سوځیدو دتوکو لپاره کار واخستل شو . هغوی دغه راز میزونه اوڅوکۍ هم ماتې کړی او دتودولو لپاره به یی کار ترې اخست نو ارګ په دې موده کې دیو متروکه ځای په توګه پاتې شو.

دحامد کرزی دور

سره له دې چې دراګ ډیربنسټونه دجګړو له کبله وران شول خو د جلالتماب حامد کرزی په راتلو سره هغه پراختیاوی چې په ارګ کې راغلې په لاندې ډول دی:

1- دارګ داحاطې ددیوالونو جوړول؛

2- دسلام خانې ماڼې جوړول اومجهزول؛

3- دسلام خانې مخې ته دشنې سیمی ، پارک اوسنتی چای خانې جوړول؛

4- دتشریفاتو ډګر جوړول؛

5- ددلګشا ماڼې بیارغاونه ؛

6- دجومات ، ژیړقصر، اوپنځه ګونو برجونو داوسپنیز بام جوړول ؛

7- دکانالیزاسیون جوړول؛

8- دجنګی وره جوړول؛

9- ددوهم نمبر ماڼۍ جوړول؛

10- دارګ دلارو پخول.

ډبرینه ماڼۍ( قصر سنګی)

دغه ځای دګلخانې ماڼۍ په څنګ کې دی لومړی دامیر دمرسته کوونکو اومشاروینو لپاره جوړ شوی وو خو د وخت په تېرېدو سره او دهرې دورې داړتیا وو مطابق دبېلا بېلو موخو لپاره وکارول شوه. دحامد کرزی په وخت کې دډبرینې ماڼۍ بیارغاول او ودانیدل په دوه پوړونو کې په مدرنه توګه ترسره شول چې دغه ماڼۍ دامنیت شورا ودانۍ دشمال لویدیز برج سره تړی ، په دې ودانۍ کې دجمهور ریس ددفتر دریس اود نورو اړونده ریاستونو دفترونه میشت دی. څو چې دګل خانې ماڼۍ ته هم تګ اوراتګ آسانه وی. دسنګی قصر په لومړی پوړ کې یو لوی سالون جوړ شوی چې دولسمشر دوګړنیزو ملاقاتونو ، ډوډۍ خووړلو، مطبوعاتی کنفرانسونو لپاره کار ترې اخستل کېږی. سره له دی چې دجمهوری ریاست دودانیو جوړل دولسمشر په لومړیتوبونو کې نه ول او دی په دی اند وو چی دارګ بیا رغاول به دهیواد دنورو برخو تربیا رغاونې وروسته ترسره کړی خو ددی ځای ورانیو دولسمشر ددفتر کار کوونکی له ستونزو سره مخ کړی وو اوله بهرنیو مېلمنو اومشرانو نه چی هروخت ارګ ته راځی ښه هرکلی نه شو کیدلای اوتشریفاتی چارې له ستونزو سره مخ وی نو تصمیم ونیول شو چی دارګ دځینو برخو دبیارغاونې چارې دی ترسره شی.

ددی پروژې په تطبیق سره اوس ارګ اودجمهور ریس دفتر دمیلمنو دهرکلی لپاره اوهم دتشریفاتی چارو لپاره په یوه مناسب ځای بدل شوی سره له دې چی دنورو هیوادونو په پرتله لاهم کمۍ په کې لیدل کیږی.

منبع: دجمهوری ریاست د ویبپاني نه په مننه

ولایت، مرکز او ولسوالي
1- کــابــل :

1- کابل
2- میربچه کوت
3- ده سبز
4- کلکان
5- قره باغ
6- استالف
7- شکردره
8- پغمان
9- چهارآسیاب
10- بگرامی
11- خاک جبار
12- سروبی
13- گلدره
14- موسی
15- فرزه

2- کــاپــیــســا :

1- محمودراقی
2- حصه اول کوهستان
3- کوه بند
4- نجراب
5- تگاب
6- السی
7- حصه دوم کوهستان

3- پـــــروان :

1- چاریکار
2- جبل السراج
3- سالنگ
4- شینواری
5- غوربند
6- شیخ علی
7- سرخ پارسا
8- بگرام
9- کوه صافی
10- سیدخیل

4- وردګ :

1- میدان شهر
2- جلریز
3- حصه اول بهسود
4- مرکز بهسود
5- دای میرداد
6- چک وردک
7- سیدآباد
8- نرخ
9- جیغه تو

5- لــوگــر:

1- پل علم
2- چرخ
3- برکی برک
4- خوشی
5- محمدآغه
6- ازره
7- خروار

6- غــزنــی :

1- غزنی
2- بهرام شهید(جغتو)
3- خواجه عمری
4- ناهور
5- اجرستان
6- مالستان
7- جاغوری
8- مقر
9- گیلان
10- ناوه
11- آب بند
12- گیرو
13- قره باغ
14- اندر
15- ده یک
16- زنه خان
17- رشیدان
18- واغاز
19- ولی محمدشهید

7- پــکــتــیــا :

1- گردیز
2- زرمت
3- شاواک
4- وزه ځدراڼ
5- احمدآباد
6- جانی خیل
7- ډند وپتان
8- څمکنی
9- لیجا احمدخیل
10- سیدکرم
11- ځاځي

8- نــنــگــرهــار :

1- جلال آباد
2- سرخ رود
3- حصارک
4- شیرزاد
5- خوگیانی
6- چپرهار
7- چاپیروگمه
8- ده بالا
9- رودات
10- اچین
11- نازیان
12- دربابا
13- شنوار
14- مهمند دره
15- لالپور
16- گوشته
17- بتی کوت
18- کامه
19- کوزکنر
20- دره نور
21- بهسود
22- کوت
9- لــغــمــان :

1- میترلام
2- قرغی
3- النگار
4- دولتشاهی
5- البیشینگ

10- کــنــر:

1- اسدآباد
2- مورواره
3- بارکنر
4- دنگم
5- ناری
6- غازی آباد
7- شیگل وشیلتان
8- وته پور
9- چپه دره
10- دره پیچ
11- نرنگ
12- چاوکی
13- نورگل
14- خاص کنر
15- سیرکنی

11- بدخــشــان :

1- فیض آباد
2- کیشم
3- جرم
4- کوران ومنجان
5- زیباک
6- واخان
7- اشکاشم
8- بهارک
9- شیغنان
10- درواز
11- خواهان
12- راغ
13- شهربزرگ
14- ارغنج خاوه
15- ارگو
16- دره یم
17- دروازبالا
18- خاش
19- کوهستان
20- کوف آب
21- شیکی
22- شهدا
23- تگاب (کیشم بالا )
24- تشکان
25- وردوج
26- یفتل سفلا
27- یمگان ( گیروان )
28- یاوان

12- تــخــار:

1- تالقان
2- بنگی
3- اشکمش
4- چال
5- ورسج
6- فرخار
7- کلفگان
8- رستاق
9- چاه آب
10- ینگی قلعه
11- درقد
12- خواجه غار
13- بهارک
14- دشت قلعه
15- هزارسموج
16- خواجه بهاوالدین
17- نمک آّ

13- بــغـــلان :

1- پلخمری
2- پل حصار
3- دهنه غوری
4- دوشی
5- تاله وبرفک
6- خنجان
7- اندراب
8- خوست وفرنگ
9- نهرین
10- برکه
11- بغلان جدید
12- ده بالا
13- فرنگ وغوره
14- گذرگاه نور
15- خواجه هجراه (جلگه نهرین)

14- قــنــدز:

1-کندز
2-امام صاحب
3-قلعه ذال
4- چهاردره
5-علی آباد
6-خان آباد
7-هرچی

15- ســمــنــگــان :

1- ایبک
2- حضرت سلطان
3- دره صوف
4- دره صوف پائین
5- روی دوآب
6- خرم وسرباغ
7- فیروز نخچیر

16- بــلــخ :

1- مزارشریف
2- نهرشاهی
3- زاری
4- شورتپه
5- دولت آباد
6- بلخ
7- چهاربولک
8- چیمتال
9- شولگره
10- خشینده
11- چهارکنت
12- ده دادی
13- کلدار
14- خلم
15- مرمل

17- جــوزجــان :

1- شبرغان
2- خواجه دوکوه
3- درزاب
4- منجیلک
5- قرقین
6- آقچه
7- مردیان
8- فیض اباد
9- خمیاب
10- خانقاه
11- کوش تپه

18- فــاریــاب :

1- میمنه
2- پشتون کوت
3- آلمار
4- قیصار
5- کوهستان
6- بلچراغ
7- گیرزیوان
8- شیرین تگاب
9- دولت اباد
10- قرمقول
11- خانچارباغ
12- اندخوی
13- خواجه سبزپوش
14- قرغان

19- بــادغــیــس :

1- قلعه نو
2- آب کمری
3- قادس
4- جاوند
5- غورماچ
6- مرغاب
7- مقور

20- هـــرات :

1- هرات
2- انجیل
3- گذره
4- پشتون زرغون
5- کروخ
6- کوشک
7- گلران
8- خواشان
9- غوریان
10- اندجان
11- ادرسکن
12- اوبی
13- فارسی
14- شندند
15- چشت شریف
16- کشک کهنه

21- فـــراه :

1- فراه
2- بکوا
3- گلستان
4- پورچمن
5- بالابلوک
6- خاکی سفید
7- اناردره
8- قلعه کاه
9- لش وجوین
10- شیب کوه
11- پشت رود

22- نــیــمــروز:

1- زرنج
2- کنگ
3- چهاربرجک
4- چخانسور
5- خاشرود

23- هـــلـــمــنــد :

1- لشکرگاه
2- نهرسراج
3- کجکی
4- موسی قلعه
5- باغران
6- نوزاد
7- واشیر
8- نادعلی
9- ناوه بارکزی
10- دیشو
11- گرمسیر
12- سنگین
13- ریگ

24- کــنــدهــار:

1- کندهار
2- دامان
3- شاه ولی کوت
4- ارغنداب
5- خاکریز
6- غورک
7- میوند
8- پنج وائی
9- ریگ
10- شورابک
11- سپن بولدک
12- ارغستان
13- معروف
14- میان شین
15- نیش
16- زاری

25- زابــل :

1- قلات
2- شاه جوی
3- ارغنداب
4- دای چوپان
5- میزان
6- ترک وجلدک
7- شینکی
8- اتغر
9- شملزی
10- کاکر
11- نوبهار

26- ارزگــان :

1- ترینکوت
2- چوره
3- خاص ارزگان
4- شهیدحساس
5- ده راود

27- غــور:

1- چغچران
2- شهرک
3- تولک
4- ساغر
5- تی واره
6- پسابند
7- لعل وسرجنگل
8- چارسده
9- دولت یار
10- دو لینه

28- بــامــیــان :

1- بامیان
2- شیبر
3- کهمرد
4- یکاولنگ
5- پنجاب
6- ورس
7- سیغان

29- پــکــتــیــکــا :

1- شرن
2- زرغون شهر
3- دیله
4- وازه خاوه
5- ورمامی
6- گومل
7- اومنه
8- سروبی
9- برمل
10- گیان
11- اورگون
12- زیروک
13- نیکه
14- سرخوزه
15- مته خان
16- جانی خیل
17- تورو
18- یحی خیل
19- یوسف خیل

30- نــورســتــان :

1- نورستان
2- کامدیش
3- ویگل
4- مندول
5- برگ متل
6- وامه
7- دوآب
8- نورگرم

31- ســرپــل :

1- سرپل
2- سنگچارک
3- کوهستانات
4- بلخاب
5- سوزمه قلعه
6- صیاد

32- خــوســت :

1- خوست (متون)
2- جاجی میدان
3- تنی
4- سپیره
5- موسی خیل
6- مندوزی
7- تیرزی
8- نادرشاه کوت
9- صابری
10- بک
11- گردیز
12- قلندر
13- شمال

33- پــنــجــشــیــر:

1- رخه
2- دره
3- حصه اول پنجشیر
4- پریان
5- شتل
6- غنابه
7- بازارک

34- دایــکــنــدی :

1- نیلی
2- گیزاب
3- اشترلی
4- خدیر
5- سنگتخت بندر
6- کیتی
7- کجران
8- میرامور
9- شهرستان